16/10/2007 - Eskiden!!!
BİZ TÜRKLER,
FAZİLETLİYDİK: Kimsenin malına, mülküne göz dikmezdik.
Kimsenin namusuna yan bakmazdık. Hırsızlık nedir bilmez, dilenciliği meslek edinmez, kimseyide küçümsemezdik.
DÜRÜSTTÜK: Bir zamanlar Londra Ticaret Odası'nın en görünür yerinde şu mealde bir tavsiye levhası asılıydı: 'Türklerle alışveriş et, yanılmazsın.'
İTİBARLIYDIK: Bir zamanlar Hollanda Ticaret Odası'nın
toplantılarında oylar eşit çıkınca Osmanlılarla alışverişi olan tüccarın oyu iki sayılır, onundediği olurdu.
TEMİZDİK: Yere bile tükürmezdik. Hatta, Osmanlı askeri teşkilatını
Avrupa'ya tanıtmasıyla meşhur Comte de Marsigil, yere tükürmedikleri için atalarımızı şöyle eleştiriyor:'Türkler hiçbir zaman yere tükürmezler. Daima yutkunurlar. Bunun için de saçlarında sakallarında bir hararet olur ve zamanla saçları, kaşları,sakalları dökülür.'
ÇEVRECİYDİK: Kurak günlerde ücretle adamlar tutup sokaktaki ulu ağaçları sulatır, göçmen kuşların yorgunluk atması için saçak altlarına kuş sarayları yapardık.Bunlara öyle çok örnek var ki, saymakla bitmez.
Harama el sürmezdik: Fransız müellif Motray, 1700'lerdeki halimizi şöyle anlatıyor: 'Türk dükkânlarında hiçbir zaman tek meteliğim kaybolmamıştır. Ne zaman bir şey unutsam, hiç tanımadığım dükkâncılar arkamdan adam koşturmuşlar, hatta birkaç kere Beyoğlu'ndaki ikametgâhıma kadar gelmişlerdir.'
MEDENİ İDİK: İngiliz sefiri Sör James Porter ise, 1740'ların Türkiye'si için şunları söylüyor:'Gerek İstanbul'da, gerekseİmparatorluğun diğer şehirlerinde hüküm süren emniyet ve asayiş, hiçbir tereddüde imkân bırakmayacak şekilde isbat etmektedir ki, Türkler çok medeni insanlardır.'
DOSDOĞRUYDUK: Fransız generallerden Comte de Bonn ise, şu hükmü veriyor:'Haksızlık, mürabahacılık, inhisarcılık ve hırsızlık gibi suçlar,Türkler arasında meçhuldür... Öyle bir dürüstlük gösterirler ki,insan çok defa Türklerin doğruluklarına hayran kalır.'
HIRSIZLIK NEDİR BİLMEZDİK: Fransız müellif Dr. Brayer, 1830'larınİstanbul'unu getiriyor önümüze:'Evlerin kapısının şöyle böyle kapatıldığı ve dükkânların çoğunlukla umumî ahlâka itimaden açık bırakıldığı İstanbul'da her sene azami beş-altı hırsızlık vak'ası görülür.'
Ubicini Dr. Brayer'i şöyle doğruluyor: 'Bu muazzam payıtahtta dükkâncılar, namaz saatlerinde dükkânlarını açık bırakıp camiye gittikleri ve geceleri evlerin kapısı basit bir mandalla kapatıldığı halde, senede dört hırsızlık vakası bile olmaz.
Ahalisi sırf Hıristiyan olan Galata ile Beyoğlu'nda ise hırsızlık ve cinayet vak'aları olmadan gün geçmez.'
NAZİKTİK: Edmondo de Amicis isimli İtalyan gezgini, yine 1880'lerin 'biz'ini anlatıyor bize: 'İstanbul Türk halkı Avrupa'nın en nazik ve en kibar insanlarıdır. Sokakta kavga enderdir. Kahkaha sesi nadirattan işitilir. O kadar müsamahakârdırlar ki; ibadet saatlerinde bile camilerini gezebilir, bizim kiliselerde gördüğünüz kolaylığın çok fazlasını görürsünüz.'
CİHANA ÖRNEKTİK:Türkiye Seyahatnâmesi'yle meşhur Du Loir'un 1650'lerdeki hükmü şöyle: 'Hiç şüphesiz ki, ahlâk bakımından Türk siyasetiyle medeni hayatı bütüncihana örnek olabilecek vaziyettedir.' Şefkatimiz yalnızca insana yönelik değildi,hayvanları, hatta bitkileri bile kapsıyordu.
HAYATA KARŞI SAYGILIYDIK: Bu konuda dilerseniz Elisee Recus'u dinleyelim,bize 1880'lerdeki halimizi anlatsın:'Türklerdeki iyilik duygusu hayvanları dahi kucaklamıştır.Birçok köyde eşekler haftada iki gün izinli sayılır... Türklerle Rumların karışık olarak yaşadığı köylerde ise bir evin hangi tarafa ait olduğunu kolaylıkla anlayabilirsiniz. Eğer evin bacasında leylekler yuva yapmışsa, bilin ki o ev bir Türk evidir.'(Küçük Asya, c. 9)
HAYIRSEVERDİK:Comte de Marsigli'yi tekrar dinleyelim: 'Yazın İstanbul'dan Sofya'ya giderken dağlardan anayol üzerine inmiş köylülerin yolculara bedava ayran dağıttıklarına şahit oldum.' Aynı müellif, ceddimizin hayırseverlikte fazla ileri gittikleri kanaatindedir. Şöyle diyor: 'Fakat şunu da itiraf etmeliyim ki, bu dindarane hareketlerinde biraz fazla ileri gitmektedirler.İyiliklerini yalnız insan cinsine hasretmekle kalmayıp, hayvanlara ve hatta bitkilere bile teşmil ederler.'
Bu tespiti, İslâm ve Türk düşmanı avukat Guer misallendiriyor:'Türk şefkati hayvanlara bile şamildir'dedikten sonra şu örneği zikrediyor: 'Hayvanları beslemek için vakıflar ve ücretli adamları vardır.Bu adamlar sokak başlarında sahipsiz köpeklere ve kedilere et dağıtırlar...Sokaktaki ağaçların kuraklıktan kurumasını önlemek için bir fakire para verip sulatacak kadar kaçık müslümanlara bile rastlamak mümkündür...'
'Kaçık'lığın kaynağını da veriyor adam: 'Birçokları da sırf azadetmek için kuşbazlardan kuş satın alırlar. Bunu yapan bir Türk'e bir gün yaptığı işin neye yaradığını sordum. Küçümseyerek baktı ve şu cevabı verdi: Allah'ın rızasını tahsile yarar.'
Galiba geçmişimizden uzaklaşmak bize çok pahalıya patladı.
YAVUZ BAHADIROĞLU
|
